Par\u0119 dni temu Bob Dylan otrzyma\u0142 Literack\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Z tej okazji przypominam tekst, kt\u00f3ry kiedy\u015b napisa\u0142em o nim oraz o jego protest songach:<\/p>\n
<\/p>\n
Ameryka, lata 60 i 70 XX wieku. Ruch hipisowski, przemiany polityczne, Nowa Lewica, atmosfera przepe\u0142niona obawami, wojna w Wietnamie… Nie wszyscy zgadzali si\u0119 z tym, co robi\u0142 rz\u0105d, kt\u00f3ry kompletnie zapomina\u0142 o \u017cyciu, pokoju i mi\u0142o\u015bci. Nie mia\u0142e\u015b wyboru: albo otwarcie popiera\u0142e\u015b rasizm, albo by\u0142e\u015b przeciwko i nie ba\u0142e\u015b si\u0119 o tym publicznie m\u00f3wi\u0107. Nikt nie sta\u0142 w bezruchu, nie wiedz\u0105c, co zrobi\u0107. Dla takiego kraju jak Ameryka najwi\u0119ksze zagro\u017cenie stanowili arty\u015bci \u2013 pisarze, malarze, poeci, m\u00f3wcy, pie\u015bniarze, kt\u00f3rzy nie zamierzali akceptowa\u0107 decyzji rz\u0105du i buntowali si\u0119 przeciwko temu, co dzia\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142.<\/p>\n
Pa\u0144stwo, kt\u00f3re do ostatniej suchej nitki przesi\u0105kni\u0119te jest muzyk\u0105, mo\u017cna zmieni\u0107 tylko z jej pomoc\u0105. Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od folku. Podczas gdy Presley \u015bpiewa\u0142 o kolejnym nieudanym romansie i innych sercowych rozterkach, pie\u015bniarze folkowi tacy jak Woody Guthrie czy Pete Seeger kazali zmierzy\u0107 si\u0119 swoim s\u0142uchaczom z mroczniejsz\u0105 stron\u0105 tego \u015bwiata, wskazywali problemy, kt\u00f3re trzeba by\u0142o naprawi\u0107. Z takich utwor\u00f3w mo\u017cna by\u0142o nauczy\u0107 si\u0119, jak \u017cy\u0107, co robi\u0107 a czego unika\u0107. Folk by\u0142 g\u0142osem, pos\u0142a\u0144cem prawdy. Prawdziwi pie\u015bniarze potrafili sprawi\u0107, \u017ce wierzy\u0142e\u015b bezgranicznie w to, co s\u0142ysza\u0142e\u015b. Je\u015bli kto\u015b \u015bpiewa\u0142, \u017ce zamo\u017cny i m\u0142ody William Zanzinger zabi\u0142 Hattie Carroll, matk\u0119 dziesi\u0119ciorga dzieci wierzy\u0142e\u015b, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to naprawd\u0119. Tu nie by\u0142o miejsca na \u017caden fa\u0142sz, wi\u0119c radia komercyjne nie puszcza\u0142y za cz\u0119sto takich utwor\u00f3w. Zreszt\u0105, prawda nie potrzebuje rozg\u0142osu.<\/p>\n
\u201eZnasz go? A czy ma on co\u015b do powiedzenia, czy wniesie co\u015b nowego?\u201d – tak wtedy oceniano artyst\u00f3w. Bob Dylan by\u0142 jednym z takich, kt\u00f3rym z pewno\u015bci\u0105 s\u0142\u00f3w nie brak\u0142o. Wykorzystuj\u0105c jedynie gitar\u0119, harmonijk\u0119 ustn\u0105 i w\u0142asny g\u0142os przekaza\u0142 to, o czym wszyscy wok\u00f3\u0142 my\u015bleli, lecz nikt nie potrafi\u0142 tego wyrazi\u0107. Widzia\u0142, co si\u0119 dzieje na \u015bwiecie i potrafi\u0142 zamieni\u0107 to w piosenk\u0119. Powiedzia\u0142 to, co musia\u0142o by\u0107 powiedziane. Zatem chc\u0105c czy nie chc\u0105c, sta\u0142 si\u0119 G\u0142osem Pokolenia. Ludzie chcieli zrobi\u0107 z niego artyst\u0119 zaanga\u017cowanego, wci\u0105gn\u0105\u0107 do r\u00f3\u017cnych stowarzysze\u0144, podczas gdy nie interesowa\u0142o go co\u015b takiego, jak polityka. \u015apiewa\u0142 tylko piosenki aktualne czy, jak kto woli, protest songi. W tym momencie nie wa\u017cna jest ich nazwa, liczy si\u0119 przeznaczenie \u2013 u\u015bwiadomienie wszystkim, ile rzeczy zd\u0105\u017ca na tym \u015bwiecie w z\u0142ym kierunku i niesienie nadziei, \u017ce jeszcze jest to mo\u017cliwe do naprawienia.<\/p>\n
Utw\u00f3r Blowin’ in the wind <\/i>by\u0142 dla Dylana drzwiami do wielkiego \u015bwiata, otworzy\u0142 przed nim wrota kariery pie\u015bniarza protestu. Kompozycj\u0119 mo\u017cna nawet nazwa\u0107 ojcem wszystkich protest song\u00f3w. Nie traktowa\u0142a o konkretnym wydarzeniu, st\u0105d nadal jej przes\u0142anie jest aktualne. Przez stawianie pyta\u0144 bez odpowiedzi, kt\u00f3r\u0105 ma przynie\u015b\u0107 dopiero wiatr u\u015bwiadomi\u0142a ludziom, \u017ce \u201ekule armatnie b\u0119d\u0105 lata\u0107 dop\u00f3ty, dop\u00f3ki nikt si\u0119 temu nie sprzeciwi\u201d; uczy\u0142a, \u017ce \u201enie mo\u017cna odwraca\u0107 g\u0142owy, udaj\u0105c, \u017ce si\u0119 nic nie widzi\u201d.<\/p>\n
Marsz na Waszyngton odby\u0142 si\u0119 28 sierpnia 1963 roku na rzecz zniesienia segregacji rasowej. Wyst\u0105pi\u0142a na nim Joan Baez i Bob Dylan, swe s\u0142ynne przem\u00f3wienie wyg\u0142osi\u0142 Martin Luther King. S\u0142owa hymnu Blowin’ in the wind<\/i> ka\u017cdy uczestnik pochodu zapewne trzyma\u0142 g\u0142\u0119boko w sercu \u2013 dok\u0142adnie pokazywa\u0142y przyczyn\u0119, kt\u00f3ra zmusi\u0142a ich do protest\u00f3w.<\/p>\n
Kompozycja Masters of War<\/i> by\u0142a mocnym ciosem wymierzonym w dow\u00f3dc\u00f3w my\u015bl\u0105cych, \u017ce \u015bwiat nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do nich, ci\u0105gn\u0105cym za sznurki i ka\u017c\u0105cym \u017co\u0142nierzom i\u015b\u0107 dalej, by oni sami, gdy ju\u017c rozpocznie si\u0119 piek\u0142o, mogli bezpiecznie uciec. Hurricane<\/i> opowiada histori\u0119 czarnosk\u00f3rego boksera Rubina Cartera, pretendenta do mistrza wagi \u015bredniej, kt\u00f3ry zosta\u0142 nies\u0142usznie skazany na do\u017cywocie z powodu fa\u0142szywego oskar\u017cenia o morderstwo. S\u0105d dopiero po dwudziestu latach uzna\u0142, \u017ce wyrok opiera\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na akcie rasizmu, co ju\u017c wcze\u015bniej w swoim utworze stwierdzi\u0142 Dylan.<\/p>\n
Z kolei Hard Rain’s A-Gonna Fall <\/i>jest relacj\u0105 ma\u0142ego ch\u0142opca z podr\u00f3\u017cy po \u015bwiecie, podczas kt\u00f3rej zobaczy\u0142 \u201et\u0142um m\u00f3wc\u00f3w ze z\u0142amanymi j\u0119zykami, ma\u0142e dzieci uzbrojone w bagnety\u201d, \u201es\u0142ysza\u0142 szum burzy, kt\u00f3ry by\u0142 ostrze\u017ceniem\u201d, widzia\u0142, jak kto\u015b umiera\u0142 z g\u0142odu, a inni si\u0119 \u015bmiali, na szept tysi\u0119cy nikt ucha nie sk\u0142oni\u0142\u201d. Na koniec oznajmia, \u017ce \u201edotrze na szczyt g\u00f3ry, by wszyscy mogli go us\u0142ysze\u0107. B\u0119dzie sta\u0142 na falach oceanu, dop\u00f3ki nie utonie i pozna swoj\u0105 pie\u015b\u0144 dobrze, zanim zacznie j\u0105 \u015bpiewa\u0107\u201d. Chce, by wszyscy wiedzieli, \u017ce b\u0142\u0119dy tego \u015bwiata nie pozostan\u0105 bez odzewu i nied\u0142ugo spadnie ci\u0119\u017cki deszcz. I bynajmniej nie chodzi tu o bomb\u0119 atomow\u0105, cho\u0107 i tego w\u00f3wczas wszyscy si\u0119 bali. Chodzi tu co\u015b na kszta\u0142t potopu, co rozliczy ludzi z ich z\u0142ych uczynk\u00f3w, b\u0119dzie te\u017c ich wynikiem. Dzi\u015b pogoda r\u00f3wnie\u017c wskazuje na ci\u0119\u017cki deszcz.<\/p>\n
Gdy Dylan zarzeka\u0142 si\u0119, \u017ce przez piosenk\u0119 nie da si\u0119 nic zmieni\u0107, spod jego pi\u00f3ra wyszed\u0142 chyba jeden z najwi\u0119kszych protest song\u00f3w. Czego\u015b takiego jak Wszystko Dobrze Mamo (Ja Tylko Krwawi\u0119)<\/i> nikt wcze\u015bniej nie s\u0142ysza\u0142. Ca\u0142a \u00f3wczesna rzeczywisto\u015b\u0107 zosta\u0142a przelana na s\u0142owa i podana na tacy w ponad kilkunastu wersach. Wiele zwrot\u00f3w, takich jak \u201e\u0142atwo jest widzie\u0107 bez patrzenia zbyt daleko\u201d przyj\u0119\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej jako ameryka\u0144skie powiedzenia. Widzimy obraz cz\u0142owieka, kt\u00f3ry \u201enie by\u0142 zaj\u0119ty, kiedy si\u0119 rodzi\u0142, ale jest zaj\u0119ty umieraj\u0105c\u201d; m\u0119\u017cczyzn\u0119 kt\u00f3ry \u201estawia si\u0119 w stanie wojny i przygl\u0105da wodospadom rozpaczy. A kiedy odczuwa potrzeb\u0119 j\u0119czenia, odkrywa, \u017ce by\u0142by tylko jeszcze jedn\u0105 osob\u0105 p\u0142acz\u0105c\u0105.\u201d; patrzymy na \u201ereklamy, kt\u00f3re nas zdobywaj\u0105, sprawiaj\u0105c, \u017ce czujemy si\u0119, jakby\u015bmy mogli wygra\u0107 wszystko, nawet to, co nigdy nie zosta\u0142o wygrane.\u201d. Nie mo\u017cna wymy\u015bli\u0107 mocniejszego prztyczka w nos dla ludzi, kt\u00f3rzy patrz\u0105 na \u015bwiat przez r\u00f3\u017cowe okulary lub, co gorsza, ich oczy s\u0105 zamkni\u0119te zupe\u0142nie.<\/p>\n
Boba Dylana nie nazywano buntownikiem czy legend\u0105. Nadawano mu tytu\u0142y o wiele bardzie niebezpieczne, takie jak: Sumienie Pokolenia, Najwy\u017cszy Kap\u0142an Sprzeciwu, Car Odrzuconych, Wielki Bia\u0142y Brat-Buntownik… Nigdy nie chcia\u0142 by\u0107 kim\u015b takim, wyra\u017ca\u0142 tylko nowe realia i zawiera\u0142 je w swoich wierszach. \u017b\u0105dano od niego piosenek wskazuj\u0105cych palcem, a on palc\u00f3w mia\u0142 tylko dziesi\u0119\u0107. Pragn\u0105\u0142 pokazywa\u0107 ludziom jedynie w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0119, a tymczasem wszyscy wok\u00f3\u0142 chcieli, by stan\u0105\u0142 na czele pochodu i gdzie\u015b ich poprowadzi\u0142. A od tego by\u0142y przecie\u017c inne osoby.<\/p>\n
Bob Dylan zawsze by\u0142 \u201egdzie\u015b indziej\u201d, podczas gdy reszta sz\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105. Nadal jest chodz\u0105c\u0105 histori\u0105 Ameryki, kt\u00f3r\u0105 zamyka w swoich piosenkach. Jego piosenki nie bior\u0105 si\u0119 z niczego, wyrastaj\u0105 z g\u0142\u0119bokich korzeni i przez to wci\u0105\u017c maj\u0105 nam co\u015b do powiedzenia, nie s\u0105 oboj\u0119tne \u2013 a to jedna z najgorszych chor\u00f3b. Kolejny hit w komercyjnym radiu w ko\u0144cu nie zmienia \u015bwiata, nie sprawia, \u017ce pr\u00f3buje sta\u0107 si\u0119 on cho\u0107 odrobin\u0119 lepszy, nie wnosi nic nowego \u2013 tylko istnieje, a to przecie\u017c za ma\u0142o.<\/p>\n
Czy w naszych czasach r\u00f3wnie\u017c nie \u201ewypacza si\u0119 prawda o wojnie i pokoju\u201d? Czy nie ma takich os\u00f3b, jak Mistrzowie Wojny, kt\u00f3rzy \u201eskryci za biurkami rzucaj\u0105 na \u015bwiat strach; zabijaj\u0105 dzieci, nawet te nienarodzone bez imienia? Oczywi\u015bcie, \u017ce s\u0105, nie trzeba ich nawet z lup\u0105 szuka\u0107 \u2013 wystarczy tylko zdj\u0105\u0107 im maski. Jak to zmienia\u0107? W\u0142asnymi, drobnymi krokami.<\/p>\n
Wyczyta\u0142em gdzie\u015b, \u017ce same wiersze i muzyka to za ma\u0142o \u2013 musz\u0105 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 gdzie\u015b ludzie, kt\u00f3rzy przekuj\u0105 s\u0142owa poet\u00f3w w prawdziwe czyny.<\/p>\n
Miko\u0142aj Wyrzykowski<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Par\u0119 dni temu Bob Dylan otrzyma\u0142 Literack\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Z tej okazji przypominam tekst, kt\u00f3ry kiedy\u015b napisa\u0142em o nim oraz o jego protest \n [...]<\/a>","protected":false},"author":46,"featured_media":13461,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[907,5,908,149,166],"tags":[449,1189,1191,1193,1197,1198,1093,1192,1195,1196,1194,1190],"class_list":["post-13460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historie","category-inspiracje","category-ludzie","category-mikolaj-wyrzykowski","category-muzyka","tag-bob-dylan","tag-dylan","tag-folk","tag-literacka-nagroda-nobla","tag-literacki-nobel-2016","tag-literacki-nobel-dla-boba-dylana","tag-nagroda-literacka","tag-nagroda-nobla","tag-nobel-2016","tag-nobel-dla-boba-dylana","tag-nobel-prize-2016","tag-protest-song"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13460\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13461"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kudlaczewpodrozy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}